اهمیت وضرورت ایجاد صندوق ثروت ملی افغانستان

محمدرضا صمدی 
کارشناس ارایه طرح های اقتصادی

اهمیت ایجاد صندوق ثروت ملی برای افغانستان بسیار زیاد است، زیرا اقتصاد کشور وابسته و در معرض شوک های داخلی و خارجی است. موجودیت صندوق ثروت ملی می تواند به صورت اساسی مسیر توسعه و ثبات اقتصادی افغانستان را تغییر دهد. اگر بخواهیم از تعریف و چیستی صندوق ثروت ملی شروع کنیم می توان به صورت عموم این گونه تعریف کرد که این نوع صندوق ها یک نهاد مالی دولتی است که توسط حکومت یک کشور ایجاد می شود تا دارایی ها و سرمایه های مازاد را به صورت بلند مدت سرمایه گذاری و مدیریت کند. پس در صورت ایجاد، این صندوق می تواند اهداف کلان ملی نظیر پس انداز برای نسل های آینده، ثبات اقتصادی، تنوع بخشی به اقتصاد، حفاظت ثروت کشور و پشتیبانی پروژه های توسعه یی و انکشافی را محقق کند.
 امروز به لطف علوم مالی و اقتصادی کشورهای دیگر انواع و نمونه های بسیار موفق و مختلف صندوق های ثروت ملی را تجربه نموده است که می توان به عنوان نمونه از صندوق ثروت ملی ناروی در این جا نام برد که تا حال توانسته بیش از یک تریلیون دالر امریکایی را گرد آوری و مدیریت کند. صندوق ملی ناروی به لطف مدیریت سالم شان امروز سهام دار عمده شرکت های بزرگ و معتبر ملی و بین‌المللی است. این کشور کوهستانی و سردسیر اروپایی به لحاظ جغرافیایی شباهت هایی به افغانستان دارد یعنی یک کشور  دارای معادن و آب و هوای سرد و کوهستانی! شاید افغانستان نتواند ناروی شود اما ما می توانیم ناروی شویم، از تجارب و مدیریت موفق این کشور در این عرصه انگیزه بگیریم و بیاموزیم و همین آموختن و اندوختن است که آدم ها و کشورها را از هم متفاوت می کند نه جغرافیه و شکل و شمایل. 
این نکته بر همگان واضح است که معادن و منابع طبیعی کشورها بی پایان نیست و یک روز تمام می شود در مقابل؛ این ابتکار، خلاقیت و مدیریت مغز آدمی است که  پایان ندارد و برخلاف سایر دارایی ها و سرمایه های اقتصادی عمل می کند. فی المثل هرقدر از مغز خود کار بگیریم کاراتر می شود نه کمتر! اگر همین نمونه ناروی را شرح دهیم مسؤلین و مبتکرین ناروی این نکته را به خوبی درک کرده بود که روزی تمام منابع نفتی و معدنی ناروی تمام می شود پس نسل آینده ناروی در آینده با کدام سرمایه زندگی و نان خوردن خود را تأمین کند؟ شاید سال ها و روزها زمان برد تا ایده صندوق ثروت ملی ناروی در اذهان طلایی پژوهشگران این عرصه جرقه زد و گراف امید به زندگی در این کشور را بالا برد. به لطف این ایده، ابتکار و پژوهش امروز صندوق ثروت ملی ناروی از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب در شرکت ها و بازار بورس این کره خاکی درآمد کسب می کند و در سطح اقتصاد جهانی و بین المللی حرفی برای گفتن دارد.
با توجه به تجارب ناروی می خواهم این چند سوال عمده را مطرح کنم که آیا افغانستان می تواند صندوق ثروت ملی خویش را ایجاد کند؟ آیا زمان آن فرا رسیده است تا مسؤلین دست به کار شود یا منتظر یک معجزه دراین عرصه باشد؟ آیا منابع کافی جهت تأمین سرمایه این صندوق در اختیار داریم؟ کدام چالش ها و فرصت ها در مسیر ایجاد صندوق ثروت ملی کشور ما نهفته است؟ آیا می توانیم از پس مدیریت شفاف و تخنیکی این نهاد مالی و ملی برآییم؟
اگر به صورت خلاصه و صادقانه بخواهم به این پرسش ها پاسخ ارایه کنم جواب تمام سوالات این است که من هم نمی دانم جواب مثبت است یا منفی؟ چرا چون تا هنوز این سوالات در حد یک طرح است و تحقیق معتبر میدانی در این عرصه در کشور انجام نشده است که به این سوالات پاسخ دهند. بنأ آمریت نو تشکیل ارایه طرح و تحقیق های اقتصادی واجتماعی معینیت پالیسی در صورت موافقت و همکاری وزارت مالیه و سایر ادارات امارتی مصمم است تحقیقی را تحت عنوان " طرح ایجاد صندوق ثروت ملی افغانستان" شروع کند تا به جواب این سوالات برسند.
به امید آن روزی که تحقیق ما به سر برسد و ما بتوانیم پاسخی به این سوالات پیدا کنیم تا طرح ایجاد صندوق ثروت ملی افغانستان به واقعیت انکار ناپذیر تبدیل شود.